Руханият

Абақ керейдің төре іздеуі
Руханият

Абақ керейдің төре іздеуі

Абақ керейдің төре іздеуі (Асқар Татанайұлы) XVIII ғасырдың екінші жартысында Шыңғыс тауынан қоныс аударып, Қалба тауына орын тепкен Абақ елі бұл жерде көп жыл тұрды. Көршілес монғолдардан басқа Найман, Уақ, Арғын руларымен жер дауы, жесір дауы, құн дауы тағы молаяды. Қалбаны бұрыннан мекендеп келген ел, «көмген іргесі, орнатқан ошағы жоқ, […]

Бабақұмар Хинаят. Жауырыншылық тарихы
Руханият

Бабақұмар Хинаят. Жауырыншылық тарихы

Қазақтардың дәстүрлi идеологиялық таным-түсiнiгiнде маңызды орын алатын төрт түлiк пен олардың дене мүшелерiне қатысты сипаттаманың пайда болуы бағзы дәуiрлер еншiсiнде. Остеологиялық деректер зерттеулерiнiң нәтижелерi көрсеткендей неолит дәуiрiнен басталған үй жануарларын қолға үйрету iсi қола дәуiрiнде қарқынды дамығандығы және түлiктiң құрамына да елеулi өзгерiстер енгенi белгiлi. Қоланың соңғы кезеңiнде Еуразия көшпелiлерiнде […]

Мұқаш Таңғытұлы: «Шығыстың шертпе күйлері мұңлы келеді»
Руханият

Мұқаш Таңғытұлы: «Шығыстың шертпе күйлері мұңлы келеді»

Мұқаш Таңғытұлы 1962 жылы 15 желтоқсанда ҚХР-дың Шыңжаң өлкесі, Тарбағатай аймағында дүниеге келген. 1981 жылы Үрімжі Қаржы институтына түсіп, 1985 жылы тәмамдаған. Содан 2003 жылға дейін банк саласында қызмет істеген. 2003 жылы атамекенге қоныс аударған. — Аға, домбырашылық өнерге қалай келдіңіз? — Домбыра тарту – әулетімізде жалғасын тауып келе жатқан […]

Араб-түркі қайшылығы немесе Атлах шайқасы
Руханият

Араб-түркі қайшылығы немесе Атлах шайқасы

  Қазақтың байтақ даласы қаншама рет ат тұяғына тапталып, төгілген қанда, қиылған тағдырда қисап болмады. Намыс оты мен бұла күші тасыған оғландарымыз осынау даланы жаудың қалың қолынан сақтап қалуға барын салды. Солай кейінгі ғасырларға ерліктің ерекше ерен үлгісін қалдырды. Мұны біз Атлах шайқасынан айна-қатесіз көрген болатынбыз. Алайда бұл шайқас жөнінде […]

Тарбағатай асқан Зият Шәкерімұлы
Руханият

Тарбағатай асқан Зият Шәкерімұлы

Әкесі “халық жауы” болып атылғаннан кейін Шәкерімнің екінші әйелі Айғаншадан туған 7 баланың ең кенжесі Зият атамекеніне тұрақтай алмай бассауғалап бір түйеге азық-түлік пен әкесінің қолжазбаларын артып, қасында Бердеш Тәкежанов, Мәнкеш, Әзімбай (Бердештің інісі), Қожахан, Төлеуғазы қатарлы бір топ адам 1931 жылы қазан айының соңын ала айлы түн астында туған […]

Ясин Құмар: Ежелгі Түркі тайпаларындағы төтемдік аң – құстардың аңыздық негіздері
Руханият

Ясин Құмар: Ежелгі Түркі тайпаларындағы төтемдік аң – құстардың аңыздық негіздері

Анотация  Мақалада грифон, көкбөрі (Құсбөрі) тәңір ұғымдары мен атаулары төңірегіндегі сондай-ақ Сақ, Ғұн, Үйсін, Түркілердің бөрі төтемділігі және аттарының да бөріге байланыстылығы зерттеледі. Грифон және көкбөрі Грифон (griffon) қазірге дейінгі анықтамаға сай жартылай арыстан, жартылай құмай немесе басы, қанаты құс, денесі арыстан аңыздық мақұлық (狮鹫). Біреулер оны жауыздықтың символына баласа енді […]

????????????????????????????????????
Руханият

Семейдегі “Алаш арыстарының” үйі

Қазақстан тарихындағы тұңғыш әдеби мұражай. Абай заманында Әнияр Молдабаевтың үйі болған. Абай Семейге келген сапарында осы үйге келіп тоқтаған. Әнияр Молдабаев1856-1934 жылдары аралығында өмір сүрген. Абай ауылының азаматы, Шыңғыс болысы, Тобықты ішінде Әнет руынан. Әкесі Қожабай ағаштан түйін түйген бесаспап шебер болған. Әнияр ұлы Абайдың тәрбиесін көрген адам. Данышпан ақын […]

МЕРКІТ ХАНЫ ТОҚТАБЕК САҚА ҰЛЫСЫНЫҢ ЭТНИКАЛЫҚ БАБАСЫ БОЛУЫ МҮМКІН БЕ?
Руханият

МЕРКІТ ХАНЫ ТОҚТАБЕК САҚА ҰЛЫСЫНЫҢ ЭТНИКАЛЫҚ БАБАСЫ БОЛУЫ МҮМКІН БЕ?

XIV-XVI ғасырлар арасындағы уақытты заманауи түркі халықтарының қалыптасу кезеңі деп санасақ та болады. Сондықтан оларды бұрын өзіндік мемлекеттілігі болмаған жас этникалық топтардың қатарында көрсетіп келеді. Осылайша якуттардың да өзіндік бір этникалық топ ретінде қалыптасуын Ресей империясының құрамына ену кезеңінен бастайтындар да бар. Алайда, түркі халықтары көп ғасырлық тарихи тамырдан келеді. […]

Тұғырыл ханның “Тонды баласы” және олардың арасындағы қайшылық.
Руханият

Тұғырыл ханның “Тонды баласы” және олардың арасындағы қайшылық.

Тарихи әдебиеттерде, мұнда Рашид ад-диннің әйгілі еңбегінде, «Моңғолдың құпия шежіресінде», «Юан ши» (юань патшалығы тарихы) кітабында керейдің Тоғұрыл Оң ханы мен Темүжіннің қарым-қатынасына тоқталған кезде, аттөбеліндей азғана моңғолдың Есугей есімді баһадүрінің жетімі – Темүжіннің өз ағайындары Тайшығұттардан жәбір көріп, «көлеңкені жаршы қып, қылқұйрықты қамшы қып» тағдырдың тәлкегіне ұшырап, Тоғұрыл ханы […]

Ұмтыл Зарыққан. Жасыл түнмен тысталған кітап
Руханият

Ұмтыл Зарыққан. Жасыл түнмен тысталған кітап

Жақсы көріп оқитын жазушыларымның бірі Орхан Памуктің «Бір күні өмірімді өзгерткен кітап оқыдым» деп ақтарылғаны бар. Ауыр ма, жеңіл ме? Жақсы ма, жаман ба? Таразысын тап баса алмасаң да тағдырыңа айналған мұндай сиқырлы кітаптар кім-кімнің де көңіл көкжиегінде күлтеленіп тұратыны анық. Ол кітаптар – жан дүниеңмен біте қайнасып, бірге туып, […]