Шежіре

Шәміс Құмарұлы: «Үкілі бейт» немесе «Зәурен-ай» күйі
Шежіре

Шәміс Құмарұлы: «Үкілі бейт» немесе «Зәурен-ай» күйі

2016 жылы жазда Морида едім. Сейітхан, Жанас, Қабылқақ деген азаматтар Қалибек ағаның отбасына қосып, біздерді Баркөл мен Моридың шекарасындағы Ақшоқыға алып барды. Мұнда Мори ауданына қарасты тамаша демаліс үйі бар екен. Бұл жерге «Үкілі бейт» жақын деп естушы едім. Қасымдағы Жанастан «Үкілі бейітті» білесің бе? -деп сұрадым. – Білемін, осы […]

Сұлубай батыр
Шежіре

Сұлубай батыр

Сұлубай батыр Сапыұлы. 1907 жылы туылып, 1944 жылы өмірден озған. ХХ ғасырдағы Оспан батыр бастаған Алтай қазақтарынның ұлт азаттық көтерілісінде ерлігімен елге тенылған батыр, әскербасы болған. Сұлубайдың азан шақырып қойған аты Сұлыбай болған деседі. Сұлубайды шешесі Мәмила батырды босанған кезде толғағы үшкүнге созылып, жаны қатты қиналғасын, сол кездегі ауыл емшілері […]

Бапай Ұлан: «Арқалық батыр» жыры және Арқалық батыр
Шежіре

Бапай Ұлан: «Арқалық батыр» жыры және Арқалық батыр

«Арқалық батыр» жырын бала күнімізде көп тыңдадық. Ол кезде мектеп оқулығында да жырдан үзінді бар еді. Азамат болып, осы тақырыпқа қызығушылық танытқан кезде жырдың нұсқаларының көп екенін білдік. Қазірде қолымызда жырдың жиырмаға тарта үлгісі бар. Бұдан тыс, жырдың сюжетіне құрылған төрт пьеса, бір киноцинарий, бір тарихи романның куәсі болып келеміз. […]

Болат Бопайұлы: Қазақ халқының жоқтау жырларына түсінік
Шежіре

Болат Бопайұлы: Қазақ халқының жоқтау жырларына түсінік

  Қазақ халқының салт- дәстүрі сарқылмайтын көзді бүлақ,таусылмайтын кен, арылмайтын бағалы байлық. Ол – ғасырлар бойына туып қалыптасты, жатталып жалғасты,сақталып сабақтасты, дәуірлеп дамыды. Бейне теңізден інжу маржан сүзгендей реттеліп іріленіп бізге жетті. Көк мүхиттай түнып жатқан халық қазынасына үңілер болсақ, заман- заманан үзілмей үрдісін үзбей , қалпын сақтап , ғасыр […]

Болат Бопайұлы: Мағаз Разданұлы хақында
Шежіре

Болат Бопайұлы: Мағаз Разданұлы хақында

Жа, Мағаз Разданұлы хақында көп сөз айтып көпірудің , артық айтып ділгірсудің , көсемсіп шешенсудің қажеті жоқ. Мағаз бір беткей адам, алып ақын, ақ иық Алтай қыраны. Мақаңның үш кезеңдегі үш шумақ өлеңін тілге тйек етіп ,аз тарқатсақ та аржағынан бір ғасырдың ғаламат жүгін арқалап тұрған арда ақынның ақ жарқын […]

Әлихан Бөкейхан өміріндегі «Самар кезеңінің» құпиялары
Шежіре

Әлихан Бөкейхан өміріндегі «Самар кезеңінің» құпиялары

«Алаш» қозғалысының жетекшісі Әлихан Бөкейханның туғанына биыл 154 жыл толды.  Әлихан Бөкейхан – миллиондаған қазақты «Алаш» идеясының төңірегіне топтастыра білген тұлға. Алайда большевиктердің езгісіндегі өзге ұлттармен бірге қазақтар да ХХ ғасырдың басында өз тәуелсіздігін ала алған жоқ. Қызыл террормен билік басына келген большевиктер қазаққа тағы да 70 жыл бодандықтың қамытын […]

ҚҰРЫШ ДІҢГЕК – СЕРІК ҚОЖАБАЙҰЛЫ
Шежіре

ҚҰРЫШ ДІҢГЕК – СЕРІК ҚОЖАБАЙҰЛЫ

Сөз басы Бала күнімізде ауыл ақсақалдарының аузынан естуші едік. Ол кезде өмірдің бұл ақиқаты бізге әлқисасы арыдағы аңыздай, иә, әжеміз айтар ертегінің кейіпкерлеріндей әсер ететін. «Жарықтыққа Құдай берген күшті айтсаңшы! Қара батпаққа белінен батып, жануардың өзінің әлі жетпей жатқан арбаны үстіндегі шөбімен жұла тартқанда, төбе шашы тік тұрып, аузынан ақ […]

Сұлтан Жанболат: Алтайды мекендеген қарлықтар тоғыз ұлысқа бөлiнген
Шежіре

Сұлтан Жанболат: Алтайды мекендеген қарлықтар тоғыз ұлысқа бөлiнген

1228 жылы. Араб саяхатшысы жəне жазушысы Мұхаммед Əл-Ауфи 1228 жылы Үндiстанда «Таңдаулы əңгiмелер мен аңыздар жинағы» («Жəмихəлхикаят О Доам Əлраүт») атты кiтап жазған. Осы кiтапта: “Алтайды мекендеген қарлықтар. тоғыз ұлысқа бөлiнген, бұлардың iшiнде үш тайпа шығыл, үш ұлыс қазақ бар”, – дейдi. Қарлықтардың Жетiсудағы үкiмет билiгiн қолына алып, қарлық қоғамдастығын […]

Сәду Машақов: Ақ жүректі адам
Шежіре

Сәду Машақов: Ақ жүректі адам

«Өлгендер қайтып келмейді» деген ұғым санамызға әбден сіңіп қалғандай еді. Жарты ғасырдай уақыт топырақ астында «сүйектері қурап қалған» Шәкәрім, Мағжан, Ахаң, Жүсіпбек қайта тіріліп, қатарға қосылар деп кім ойлаған. Әйтеуір, 1988 жыл қазақ халқының өмірінде «Өлгені тіріліп, өшкені жанған» ғажайып тамаша құтты жыл болды. Ылайым сондай жылдар көбейе берсін. Шынымды […]

Жалайыр Шора
Шежіре

Жалайыр Шора

Мақаламызға өзек етіп алғалы отырған кейіпкеріміз туралы аңыздарды 10-12 жасымыздан бастап естіген шығармыз, сірә. Ертегі іспетті сол әңгімелердің айтар ойы бір ғана нәрсеге келіп тірелетін. Ол – өткен заманда Жалайыр Шора деген ғажап құсбегінің өмір сүргендігі. Оның ерекше қасиеті – саятшылықтың небір құпияларын жете меңгеріп қана қоймай, құстардың да тілін […]